E-KOVİTÜRK-19 TÜRKİYE’YE BULAŞAN COVİD-19’UN YAPAY ZEKÂ İLE DİJİTAL TAKİP, TESPİT VE BİTİRME SİSTEMİ

GİRİŞ

Covid-19’a karşı aktif bir tedavi yönteminin olmaması ve solunum yolları veya temas ile kolay ve hızlı bir şekilde bulaşıcı özelliğe sahip olması, günümüzde insanların çok fazla seyahat ediyor olması, insanların hızlı ticari ve turistik faaliyetleri virüsün çok hızlı yayılmasına sebep olmuştur. Bu sebeple e-KoviTürk-19 projesinin, uzun ismiyle Türkiye’ye Bulaşan Covid-19’un Yapay Zekâ İle Dijital Takip, Tespit ve Bitirme Sisteminin yapılması gerekmektedir. Proje destek projesi olarak değil bir devlet projesi olarak hayata geçirilmelidir. Tüm Kamu Kurumları ve Türkiye’de önde gelen firmaların çoğu bu projede yer alacaktır. 

Proje ile virüsün ilk tespit edildiği zamandan itibaren Türkiye’ye çeşitli yollardan giriş yapan insanların tespit edilmesi ve bu insanların irtibatlı oldukları diğer insanların ve mekânların tespit edilerek virüsün Türkiye’de yayılım ağacının oluşturulması gerçekleştirilecektir.

Virüsün yayılmasını engellemek için uygulanan karantina çalışmalarının hedefi belirlenecek ve enfekte olduğu tahmin edilen doğru insanlara yönelik karantina uygulamalarının yapılması sağlanacaktır. Proje sayesinde virüsün oluşturacağı ekonomik kayıpların önüne geçilecek ve virüs hızlı bir şekilde ortadan kaldırılacaktır. Toplumda uygulanan genel karantinanın sebep olacağı maddi ve manevi kayıpların önüne geçilecektir.

                                                             e-KOVİTÜRK-19

1. e-KOVİTÜRK-19 NEDİR?

Projenin tam adı, Türkiye’ye Bulaşan Covid-19’un Yapay Zekâ İle Dijital Takip, Tespit Ve Bitirme Sistemi’dir. Covid-19 hastalarının geçmişinin dijital olarak takip edilip Covid-19 hastası olabilecek şüpheli tüm insanları yapay zekâ ile tespit edebilen sistemdir. Proje için ilgili Bakanlıkların tarafından Bilişim Kurulu kurulmasının ardından 1 Ekim 2019 tarihinden sonra ülkemize giriş yapan insanların ve virüse yakalanan hastalarımızın tüm verilerinin toplanması gerekecektir. Toplanan veriler dijital ortamda ‘’yayılım ağacının’’ oluşturulup sonraki yaprakların tahmin edilmesi yapılacaktır.

• 1. Projenin Gerekçesi
• Türkiye’de virüs bulaşan, hasta sayısının artması.
• Virüsün kuluçka süresinin 14 gün olması.
• Türkiye’de insanların kişisel karantina kurallarına uymayarak sokağa çıkmaları.
• Türkiye’de kamera kayıt sistemlerinin yaygın olarak kullanılması.
• Türkiye’de akıllı telefon ve internet kullanım oranının yüksek olması.
• Türkiye’de sosyal medya platformlarını kullanım oranının yüksek olması.

Şekil 1.1 Türkiye’de 2020 Ocak İtibariyle Akıllı Telefon ve İnternet Kullanan Kişi Sayısı

• 2. Performans Kriterleri
• Yurtdışından gelen insanların kimlik bilgilerinin hızlıca toplanması.
• Yurtdışından gelen insanların kamera görüntülerinin ve telefon konumlarının hızlıca toplanması.
• Kamera görüntülerinin hızlıca işlenmesi.
• Toplanan tüm veriler ile analiz yapılması.
• Virüsün yayılma hızını azaltacak yapay zekâ tahmin algoritmasının kurulması.
  3. Projenin Konusu

Türkiye’deki Covid-19 vakalarının dijital olarak takip edilmesi ve virüs olma ihtimali olan şüphelilerin yapay zekâ ile takip edilerek ve tahmin yapılarak tespit edilmesi, şüpheli insanların hareketinin engellenmesidir.

• 4. Amaçlar
• Virüsü yayan insanların hareketlerinin tespit edilmesi.
• Virüsten daha hızlı hareket eden bir sistem geliştirilmesi.
• Hızlıca olası şüphelilerin tespit edilmesi.
• Tespit edilen şüphelilerin karantinaya alınması.
• Virüsün yayılmasının durdurulması ve kökünden kurutulması.
  5. Hedefler

• Virüsten etkilenebilecek insan sayısının en aza indirilmesi.
• Virüsün bulaştığı tahmin edilen ve belirtilerin henüz başlamadığı insanlarda erken önlem alınması.
• Virüsün oluşturacağı ekonomik kayıpların önüne geçilmesi.
• Türkiye’yi etkileyen genel karantina yerine sadece belirlenen kişilerin karantinaya alınması.
• Genel karantinanın sebep olacağı maddi ve manevi kayıpların önüne geçilmesi.
  6. Kapsam

Yapılacak olan sistem tüm Türkiye için uygulanacaktır. Bu sistem sayesinde Türkiye’de bulunan tüm insanlar yerine sadece tespit edilen insanlar etkilenecektir. Ayrıca bu sistem başka ülkelerde uygulanabilir olması için yapılmaya çalışılacaktır.

1. 7. Benzer Sistemler

Kendilerinde başlayan virüsü tespit etmek için Çin, büyük firmalar ve devlet işbirliği ile yapay zekânın tüm gücünü kullanmıştır. Alibaba, Baidu, Huawei gibi büyük firmalar yapay zekâ algoritmalarıyla şüphelerin tespitinde büyük katkısı bulunmaktadır. Sağlık sektöründeki robotik çalışmalarını hızlandırmışlardır.

Benzer sistemi Güney Kore ülkesi de Samsung ile beraber yapmış, yayılan virüsü çok hızlı bir şekilde takip edebilmiş ve doğru hedef kitle için gereken tüm önlemleri almışlardır.

2. BİLİŞİM KURULU

e-KovitTürk-19 projesinin yürütmesini gerçekleştirmek için ilgili Bakanlıkların talimatlarıyla oluşturulacak kuruldur. Bilişim Kurulu; Kamu Kurumları ve özel sektör firmaları ile beraber çalışacak, hızlı ve profesyonel bir şekilde yapay zekâ sistemi uygulayacaklardır.

Bilişim Kurulu’nun birden fazla komisyondan oluşturulması, hem akademik hem de uygulama ekibi ile beraber olması gerekmektedir.

Şekil 2.1 Bilişim Kurulu Şeması

1. 1. Uygulama

2.1.1 Veri Toplama Evresi

Aşağıdaki alanlar tahmini olarak hazırlanmıştır. Veriler ilk aşamada 1 haftalık (1 Ekim 2019 – 8 Ekim 2019) olarak toplanacak daha sonraki aşamada 8 Ekim 2019 tarihinden olan bütün veriler toplanacak ve Akıllı Sistem Koordinatörlüğüne teslim edilecektir.

Sınır Giriş Verileri: Emniyet Genel Müdürlüğü’nden 1 Ekim 2019 tarihinden itibaren yurtiçine çeşitli yollardan giriş yapan tüm kişilerin bilgileri toplanacaktır. Kişilerin; kimlik numaraları ile beraber nereden, hangi tarihte, hangi saatte içeriye girdiği ile ilgili bütün bilgiler alınacaktır. Coğrafi Sistem Komisyonu tüm kişilerin başlangıç konumlarını belirleyecektir.

Sınır giriş verileri ile oluşturulacak olan yayılım ağacının kök düğümler belirlenmiş olacaktır. Bundan sonraki her bir ağaca numaralandırma yapılarak KoviTürk Ağacı denilecektir. Ayrıca e-Kovitürk-19 ile tespit edilen KoviTürk Ağaçlarına eklenen her bir düğüm için aşağıdaki veri toplama işlemlerinin aynısı tekrar gerçekleştirilecektir. Ağaçlara eklenen her düğüm için ağırlık numarası verilecektir.

Nüfus, İkametgâh ve Aile Verileri: KoviTürk Ağaçlarında bulunan tüm kişilerin Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nden biyometrik fotoğraf verisi, kimlik bilgileri, ikametgâh bilgileri ve aile bilgileri alınacaktır. Toplanan veriler ile diğer veriler birlikte hesaplanarak ve ağırlık numarası verilerek ağaca eklenecektir.

Seyahat Verileri: KoviTürk Ağaçların bulunan tüm kişilerin otobüs, tren, uçak, gemi ve özel araçlarla yaptığı seyahat verileri (tarih, saat, başlangıç konum, bitiş konum, diğer yolcu bilgileri) toplanacaktır. Diğer yolcular da KoviTürk ağacına ağırlık numarası verilerek eklenecektir. Ayrıca Coğrafi Sistem Komisyonu tüm kişilerin başlangıç ve bitiş konumlarını belirleyecektir.

Görüntü Verileri: KoviTürk Ağaçlarında bulunan tüm kişilerin konumlarının tespit edildiği yerden itibaren anlık olarak takip edilmesi için görüntü verileri konum bilgileri ile birlikte toplanacaktır. Görüntülerin hızlı bir şekilde toplanması için Büyük Veri Komisyonu, Bulut Sistem Komisyonu, Coğrafi Sistem Komisyonu ve Yazılım Koordinatörlüğü ile birlikte çalışacaktır. Toplanan görüntüler üzerinde Yapay Zekâ Komisyonu, Görüntü İşleme Komisyonu ve Veri Madenciliği Komisyonu çalışarak KoviTürk ağaçlarına eklenecek yeni düğümleri belirleyeceklerdir.

İşyeri ve Çalışma Verileri: KoviTürk Ağaçlarında bulunan tüm kişilerin Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan işyeri ve çalışma bilgileri toplanacak, işe gidip gitmediği, gittiyse çalışma yeri, tarihi ve saat bilgileri toplanacaktır. Ayrıca özel işyeri ise görüntü verileri istenilecektir.

Telefon Konuşma Verileri: Telekomünikasyon Komisyonu KoviTürk Ağacında bulunan tüm kişilerin telefon konuşma verilerini toplayacaktır. Ayrıca Türk Telekom, Turkcell ve Vodafone firmalarından hem veri hem personel desteği alınacaktır.

Telefon Konum Verileri: Telekomünikasyon Komisyonu KoviTürk Ağacında bulunan tüm kişilerin telefon konum verilerini toplayacaktır. Akıllı telefon konum bilgilerini Türksat, Türk Telekom, Turkcell, Vodafone, Bankalar vb. gibi Türkiye’de bulunan kuruluşların mobil uygulamalarından toplanılması sağlanacaktır.

Sosyal Medya Verileri: Sosyal Medya Komisyonu KoviTürk Ağacında bulunan tüm kişilerin konum ve arkadaşlık bilgilerini; Facebook, Twitter, Instagram vb. firmalarla iletişime geçip toplanmasını sağlayacaktır.

Sağlık Verileri: Sağlık Bakanlığı’ndan Covid-19 vakalarıyla ilgili kişilerin tüm kimlik verileri tarih, saat ve konum ile birlikte alınacaktır.

 2.1.2 Akıllı Sistem Evresi

İlk veri toplama evresi başladığında ve bir haftalık veri geldiğinde Yapay Zekâ, Görüntü İşleme ve Veri Madenciliğinde uzman olan komisyonlar çalışmaya başlayacaktır. Tüm veriler toplandıktan sonra belirlenen algoritmalar veriler üzerinde çalıştırılacaktır.

Görüntülerin toplanması ile görüntü işleme yapılarak KoviTürk Ağaçlarındaki tüm hastaların ve şüphelilerin dokunduğu her alan tespit edilecek ve işaretlenecektir.

Görüntü verileri ile birlikte görüntü dışında kalan diğer veriler için tahmin algoritmaları yazılacak ve KoviTürk Ağaçları oluşturulacaktır.

1. 2. Türkiye’de Korona Vakaları

3. SONUÇ

Proje başarıya ulaştığında Şekil 3.1’deki gibi binlerce seviyede yüzbinlerce adet KoviTürk Ağacı oluşturulmuş olup ağacın sonraki yapraklarının tespit edilmesi sağlanacaktır. Tespit edilen şüpheliler ve çevresi ile bir an önce mobil uygulamalar veya kolluk kuvvetleri ile iletişime geçilmesi gerekecektir. Erken teşhis edilen kişiler için önlem alınacaktır.

Şekil 3.1 Örnek KoviTürk Yayılım Ağacı